میزان آلودگی هوا در کدام فصل بیشتر است ؟
اکثر افراد بر این باورند که آلودگی هوا فقط مربوط به پاییز و زمستان است،این طور نیست اما در خیلی از شهرها و کشورها در این دو فصل شدیدتر و محسوس تر می شود.
چرا پاییز و زمستان آلوده تر به نظر می رسد؟
• وارونگی دما: در هوای سرد، لایه ای از هوای گرم تر روی هوای سرد نزدیک زمین می ماند و اجازه پخش شدن آلاینده ها را کم می کند.
در حالت معمول و سالم جو،هوا با افزایش ارتفاع،خنک تر می شود.چون هوای گرم سبک تر از هوای سرد است،به طور طبیعی تمایل دارد به سمت بالا حرکت کند.آلاینده ها یی که در سطح زمین تولید می شوند(مانند دود ماشین ها و کارخانه ها)،همراه با این هوای گرم به سمت بالا می روند،در جو پخش شده و در نهایت غلظت آن ها در سطح زمین کاهش می یابد.
در برخی شرایط (به ویژه شبهای طولانی پاییز و زمستان که آسمان صاف است)،سطح زمین به سرعت گرمای خود را از دست داده و خنک می شود.در نتیجه لایه ای از هوای سرد در نزدیکی سطح زمین تشکیل می شود. بالای این لایه ی سرد لایه ای از هوای گرم تر قرار می گیرد ،به این حالت وارونگی می گویند،چون ترتیب طبیعی دما برعکس شده است.
• کاهش باد و بارندگی در بعضی مناطق: این باعث می شود آلاینده ها در هوا باقی بمانند.
• افزایش استفاده از سوخت های گرمایشی: بخاری ها،نیروگاه ها و وسایل گرمایشی می توانند آلودگی را بیشتر کنند.
• رطوبت و مه: گاهی باعث می شوند آلودگی بیشتر دیده شود و کیفیت هوا بدتر حس شود.
چرا وارونگی باعث آلودگی می شود؟
وارونگی دما مثل یک درپوش یا سقف عمل می کند:
• توقف حرکت عمودی:چون هوای سردی که در سطح زمین قرار دارد سنگین است،تمایلی به بالا رفتن ندارد.از سوی دیگر لایه هوای گرم بالایی مانند یک سد عمل کرده و مانع از سعود آلاینده ها به ارتفاعات بالاتر می شود.
• حبس آلاینده ها: تمامی دود،گازهای سمی،ذرات معلق و آلودگی های شهری که در طول روز تولید می شوند،در در همان لایه هوای سرد و چسبیده به سطح زمین محبوس می شوند.
• تجمع و افزایش غلظت: چون آلایند ه ها راهی برای خروج و پراکندگی ندارند،غلطت آن ها در هوایی که ما تنفس می کنیم به شدت بالا می رود و باعث ایجاد وضعیت اضطراری آلودگی هوا می شود.
چه عواملی این شرایط را تشدید می کنند؟
• عوامل جغرافیایی: شهرهایی که در محاصره کوه ها قرار دارند(مثل تهران)،مانند یک کاسه عمل می کنند که اجازه نمی دهد بادهای افقی آلودگی را تخلیه کنند.
• آرام بودن باد: عدم وزش باد باعث می شود آلودگی ها در یک نقطه ساکن بمانند.
• منابع آلاینده: ترافیک سنگین و استفاده از سوخت های فسیلی در فصول سرد سوخت و ساز را افزایش داده و چون راه خروجی نیست،آلودگی سریع تر به حد خطرناک می رسد.
آیا در فصل های دیگر هم آلودگی داریم؟
بله آلودگی در این فصل ها هم وجود دارد،ولی نوع آن ممکن است فرق کند
• بهار: گرده گیاهان،گرد و غبار و گاهی گرد و خاک
•تابستان: ازن سطح زمین، دود خودروها،آلودگی ناشی از گرما و تابش خورشید
اوزون سطح زمین در روزهای گرم و آفتابی بیشتر می شود.
گرد و غبار در بعضی مناطق در بهار و تابستان بیشتر است.
آلودگی ناشی از ترافیک و صنایع در تمام فصل ها ادامه دارد.
برای مقابله با آلودگی هوا در شرایط وارونگی دما باید هم منبع آلودگی را کم کنیم و هم مواجه مردم با هوای آلوده را کاهش دهیم.وارونگی دما خودش آلودگی را ایجاد نمی کند،بلکه مثل یک درپوش روی شهر می نشیند و اجازه نمی دهد آلاینده ها پراکنده شوند.
راهکارهای کاربردی برای کاهش آلودگی هوا،از مسئولیت های شهری تا اقدامات فردی
1-راهکارهای کلان برای کاهش تولید آلودگی
برای ریشه کنی آلودگی،باید در منابع تولید آلاینده تجدید نظر کرد:
• کاهش تردد خودروهای شخصی: ترویج فرهنگ استفاده از وسایل نقلیه عمومی نقش مستقیمی در کاهش غلظت آلاینده ها دارد.
• نوسازی ناوگان حمل و نقل: اعمال محدودیت های قانونی برای تردد خودروهای فرسوده و آلاینده های ضروری است.
• مدیریت نیروگاه ها و صنایع : کنترل سوخت نیروگاه ها و ممنوعیت استفاده از سوخت های آلاینده(مانند مازوت)باید در اولویت باشد.
• توقف فعالیت های مخرب: تعطیلی یا محدودسازی صنایع آلاینده در روزهای بحرانی و جلوگیری از آتش زدن زباله ها و پسماندهای کشاورزی از اقدامات ضروری است.
2-مدیریت شهری در روزهای وارونگی
• طرح ترافیک و زوج و فرد
• کاهش ساعت کاری ادارات و مدارس در شرایط شدید
• پایش کیفیت هوا و علائم هشدار عمومی
3-مسئولیت های فردی در روزهای آلوده
هر فرد می تواند با تغییر رفتارهای روزمره،سهم خود را در بهبود کیفیت هوا ادا کند:
• حفظ سلامت فردی: در روزهای با شاخص آلودگی بالا،از انجام فعالیت های ورزشی سنگین در فضای باز خودداری کنید.
• مشارکت در کاهش ترافیک:تا جای ممکن از حمل و نقل عمومی استفاده کنید تا از تردد خودروهای شخصی کاسته شود.
• تهویه هوشمند: از بازکردن پنجره ها در ساعات اوج آلودگی هوا بپرهیزید.استفاده از دستگاههای تصفیه هوا خانگی در محیط های بسته به ویژه برای کودکان و سالمندان توصیه می شود.
